Czym jest CASK?

CASK to gen, w którym najczęściej występują mutacje związane z hipoplazją mostowo-móżdżkową (8). W Wielkiej Brytanii odnotowano ponad czterdzieści osób z mutacją genu CASK. Nie wiemy dokładnie, jak powszechne są zaburzenia związane z genem CASK, ale jasne jest, że są one niezwykle rzadkie. Szczególnie ważne jest, aby każdy pacjent został wpisany do rejestru, ponieważ nie ma innego sposobu na oszacowanie częstości występowania.

PCH związana z genem CASK została odkryta dopiero w 2008 roku. Inne postacie PCH są badane od znacznie dłuższego czasu i dlatego są lepiej znane niż postać związana z genem CASK, mimo że występują rzadziej.

U większości dzieci z MICPCH nie dochodzi do rozwoju mowy (1), ale u niektórych tak. Jeśli dziecko cierpi na XL-ID, istnieje znacznie większa szansa, że nauczy się mówić.

Około połowa dzieci nabywa umiejętność samodzielnego siedzenia. Umiejętność ta jest zazwyczaj nabywana w okresie od 6 miesięcy do 3 lat (10).

Około 25% dzieci z mutacją związaną z genem CASK uczy się chodzić (1, 10). Umiejętność chodzenia rozwija się zazwyczaj później, a według danych z literatury wiek, w którym to następuje, waha się od 18 miesięcy do 6 lat (10).

Nie ma oficjalnej prognozy dotyczącej zaburzeń z grupy CASK, ponieważ spektrum tych zaburzeń jest bardzo szerokie. Mężczyźni z MICPCH często umierają we wczesnym okresie niemowlęcym, choć znany jest przypadek mężczyzny, który dożył co najmniej 17 lat (5). Długość życia kobiet z MICPCH nie jest znana; jednakże istnieją osoby, które obecnie mają ponad czterdzieści lat. Niektóre kobiety umierają w dzieciństwie, a przyczyny tego zjawiska są niejasne i nieudokumentowane.

Istnieją pewne przypadki – zarówno opisane anegdotycznie, jak i opublikowane – w których MICPCH wydaje się mieć charakter neurodegeneracyjny, prawdopodobnie u dziewcząt po okresie dojrzewania (2) oraz u chłopców od urodzenia (4). 39% respondentów badania RARE-X stwierdziło, że u ich dziecka zatrzymał się postęp w nabywaniu umiejętności lub że jego rozwój uległ zatrzymaniu lub osiągnął plateau (dane z RARE-X z kwietnia 2025 r.). Jest to objaw, który wymaga dalszych badań, dlatego ważne jest, aby każdy pacjent z CASK został zarejestrowany w bazie RARE-X i aby wypełniono odpowiednie ankiety.

Nie da się przewidzieć rokowań u dziecka z mutacją w genie CASK na podstawie jego genotypu. Dwie osoby z dokładnie tą samą mutacją mogą znacznie się od siebie różnić. Nie da się również przewidzieć stopnia nasilenia na podstawie wyników rezonansu magnetycznego. Wiadomo jednak, że osoby z mutacją missense w określonych lokalizacjach genu mogą wykazywać jedynie niepełnosprawność intelektualną (a w niektórych przypadkach padaczkę), podczas gdy mutacje missense w innych obszarach genu prowadzą do mikrocefalii i PCH (6). Osoby z mutacją powodującą brak syntezy białka CASK (taką jak delecje i niektóre mutacje missense) będą prawdopodobnie cierpieć na MICPCH.

Chociaż nie wiemy, czy napady padaczkowe wiążą się z gorszym rokowaniem, w niedawnym artykule poświęconym CASK (10) stwierdzono, że ogólnie rzecz biorąc, występowanie padaczki wskazuje na gorszą zdolność adaptacyjną u osób z zaburzeniami związanymi z CASK.

MICPCH jest częstszym zaburzeniem i występuje najczęściej u kobiet. Zazwyczaj diagnozuje się je na podstawie wyników rezonansu magnetycznego (MRI) lub obecności mikrocefalii, a most i móżdżek są zwiotczałe. Mutacja powoduje brak białka CASK w dotkniętych chorobą komórkach. XL-ID z oczopląsem lub bez niego występuje rzadziej, ale najczęściej u mężczyzn. Prawdopodobnie odnotowuje się niższy wskaźnik diagnozowania, ponieważ objawami są opóźnienie rozwoju / niepełnosprawność intelektualna / autyzm. Jest ona spowodowana mutacjami prowadzącymi do częściowej utraty funkcji genu (wynikającej z mutacji missense lub mutacji splicingu), a nie do całkowitej utraty. Warianty te nazywane są hipomorficznymi (1).

Jedną z możliwych przyczyn takiego zróżnicowania jest zjawisko zwane asymetrią inaktywacji chromosomu X. U kobiet z MICPCH średnio 50% komórek mózgowych powinno być zdrowych, podczas gdy 50% powinno nosić zmutowany gen CASK. Jest to jednak jedynie prawdopodobieństwo — w rzeczywistości może wystąpić odchylenie od tego stosunku, na przykład 70% zdrowych komórek. Niewątpliwie przełożyłoby się to na łagodniejszy fenotyp, w zależności od tkanek, w których występuje to odchylenie.

Niski wzrost nie jest rzadkością w przypadku CASK – 33% osób zgłasza niski wzrost (dane z bazy RARE-X z kwietnia 2025 r.). 60% respondentów RARE-X stwierdziło, że wzrost stanowi dla nich powód do niepokoju. Nie wiadomo jeszcze, jaki czynnik związany z mutacją genu CASK może powodować różnice w tempie wzrostu.

U około 35–50% dzieci z mutacją genu CASK w pewnym momencie życia rozwinie się padaczka (10). Padaczka może wystąpić w każdym wieku (3). U 40% dzieci padaczka rozwija się przed ukończeniem dziesiątego roku życia (1). U chłopców z zespołem MICPCH, gdy występują napady padaczkowe, pojawiają się one wcześnie i mogą być oporne na leczenie (1).

Skurcze niemowlęce stanowią najczęstszą postać padaczki u dzieci z MICPCH (3). Trudno je zdiagnozować i leczyć.

Odporność na leki wynosi około 50% (3) i nie ma znanego „najskuteczniejszego” leku do leczenia padaczki. Z doniesień anegdotycznych wynika, że leki pierwszego rzutu stosowane w leczeniu skurczów niemowlęcych wydają się być najskuteczniejsze w ograniczaniu niektórych rodzajów napadów.

W przeglądzie literatury z 2025 roku (10) stwierdzono, że trudności z odżywianiem były zgłaszane w 57% przypadków, co czyniło je najczęściej zgłaszanym problemem klinicznym. Trudności te obejmowały problemy z połykaniem i refluksem. Dzieci wymagały zastosowania takich środków, jak zagęszczone płyny, pokarmy w postaci puree, sondy nosowo-żołądkowe oraz sondy gastrostomiczne. Zaobserwowano, że trudności z karmieniem u niektórych osób ustępowały wraz z wiekiem (11, 12).

W większości przypadków zarówno u kobiet, jak i u mężczyzn schorzenie to występuje jako przypadek izolowany, a mutacja ma charakter de novo (nie została odziedziczona). Jest zatem mało prawdopodobne, aby rodzeństwo również cierpiało na zaburzenie związane z genem CASK. Istnieje bardzo niewielkie prawdopodobieństwo, że mutacja została odziedziczona, dlatego ważne jest, aby oboje rodzice poddali się badaniu. Można porozmawiać z genetykiem na temat innych opcji, takich jak amniopunkcja lub nieinwazyjne badania przesiewowe, które pozwalają zbadać DNA płodu w krwi matki już w 9. tygodniu ciąży. Procedura ta może wymagać zaplanowania badania przed ciążą, aby zapewnić szybką diagnozę.

W jednym z amerykańskich badań zasugerowano, że dzieci z MICPCH dobrze reagują na intensywną terapię mającą na celu poprawę umiejętności funkcjonalnych i zwiększenie samodzielności (9). Zarejestruj się w programie gromadzenia danych CASK za pośrednictwem serwisu RARE-X — upewnij się, że wyniki Twojego badania genetycznego zostały przesłane, a ankiety wypełnione. Dzięki temu wzrośnie prawdopodobieństwo, że w przyszłości dla zaburzeń z grupy CASK będą dostępne leki dopuszczone do obrotu.

Our Cambridge University study found that in a cohort of 28 children and adults with a confirmed CASK mutation rates of self-injury were 43%, 46% exhibited physical aggression and 50% had stereotyped behaviour. If you are struggling with your child's behaviour please show our paper to your paediatrician.